УВОДНЕ СЛОВО

Руснаци 1995. року преславяю 250-рочнїцу живота у Бачки - наполнюю ше два и пол вики од кеди ше перши Руснаци з Горнїци приселєли и населєли до тих крайох. Официйно ше Руснаци до Керестура, теди Велького Керестура, почали насельовац 1751. року. О два роки, док ше ище ані блато на хижкох хтори себе будовали нє висушело, вони у валалє основали школу. Од теди, скоро нєпреривно, школа робела на руским язику. Одредзени час вона робела на мадярским язику: од 1899-1918. и под час окупациї, од 1941-1944. рок. Школа у Руским Керестуре 1993. року преславела 240-рочнїцу свойого иснованя. За Керестур вона, за Руснацох у нїм, та и ширше, за Руснацох на тих просторох, значела барз вельо и заслужела же би ше за тот єй ювилей написало окремну монографию. Тота студия, пошвецена прешлосци школи у Руским Керестуре, нє права моноґрафия пре даскельо причини. Перше, нє облапя цали єй период иснованя, але лєм єдну часц, од снованя 1753. року по конєц Першей шветовей войни, по 1918. рок. Друге, чежко було писац праву монографию-синтезу кед у историоґрафиї нєт досц публикованого материялу з тей обласци. Претосом у тей студиї виношел велї нови, по тераз нє познати поєдиносци з прешлосци тей школи, и з тим сом ю можебуц и превельо терховал з податками. Чита-чови то дакеди годно аж и завадзац, алє науковцом, хтори ше ище буду занїмац з преучованьом прешлосци тей школи и културного и националного живота Руснацох, наздавам ше, тоти податки буду хасновити.

Свидоми, же виглєдовацка робота о прешлосци тей школи ище нє закончена, и же ше у наиходзацим периодзе може пренайсц ище вельо нови релевантни податки, хтори годни нє лєм дополнїц, але можебуц з часци и пременїц нашу представу о прешлосци тей школи, заобиходзел сом катеґорични твердзеня и нєпотребни толкованя и приповедки без покрица. З другого боку, заш лєм сом ше намагал же би то була синтеза потерашнього знаня о школи у Керестуре и єй прешлосци по 1918. рок. Обсяг и физиономию тей студиї до одредзеней мири условйовали и пропозициї едициї. На концу щиро дзекуєм шицким тим хтори помогли же би ше тоту кнїжочку видруковало. Ту думам и на архивних роботнїкох, хтори часто оставаю анонимни, а їх помоц виглєдовачови драгоцина. Окреме дзекуєм рецензентом, свойому професорови, академикови Чедомирови Попови и проф. др Самуелови Человскому, хтори ми зоз своїма заувагами и хасновитима суґестиями вельо помогли и допринєсли же би тота студия достала таку свою форму и змист.

У Кисачу, 25. юния 1994. року

УВОДНЕ СЛОВО ...................................3

О ЛИТЕРАТУРИ И ЖРИДЛОХ .........................5

СКРАЦЕНЯ ...................................9

ПОЧАТКИ РУСКЕЙ ШКОЛИ.......................... 10

ПРИСЕЛЬОВАНЄ РУСНАЦОХ ДО БАЧКИ .............. 10

ПЕРША ШКОЛА: ПРАВОСЛАВНА ЧИ ГРЕКОКАТОЛЇЦКА............................. 11

ПЕРШИ УЧИТЕЛЄ.............................. 12

ВИТРИМОВАНЄ ШКОЛИ ......................... 15

ШКОЛСКИ БУДИНКИ........................... 18

НАСТАВА И КНЇЖКИ ...........................19

ШКОЛА У ПЕРШЕЙ ПОЛОВКИ XIX ВИКА ................39

ШКОЛСКИ ЗАКОН 3 1806. РОКУ ....................39

УЧИТЕЛЄ ...................................41

ВИТРИМОВАНЄ ШКОЛИ .........................46

НАСТАВА И КНЇЖКИ ...........................47

КОНФЕСИЙНА ШКОЛА 1850 - 1868 .....................57

ДОЧАСНИ УЧИТЕЛЄ............................ 57

ИДЕЯ О СНОВАНЮ КАПИТАЛНЕЙ ШКОЛИ ............ 62

ПРИРИХТОВАНЄ РЕФОРМИ ШКОЛИ.................64

НАСТАВА И КНЇЖКИ ........................... 69

КОНФЕСИЙНА ШКОЛА И НОВИ ШКОЛСКИ ЗАКОНИ 1868-1888 . 76

ШКОЛСКИ ЗАКОН 3 1868. РОКУ.................... 76

УЧИТЕЛЬ ПЕТРО КУЗМЯК........................78

БУДОВАНЄ ШКОЛОХ ...........................80

НАМЕСЦАНЄ И ВИТРИМОВАНЄ УЧИТЕЛЬОХ...........81

ШКОЛСКИ ЗАКОН 3 1879. РОКУ....................89

НАСТАВА И КНЇЖКИ ...........................90

ВИСШИ ШКОЛИ И СТИПЕНДИЇ ....................93

ФОНД КОНФЕСИЙНЕЙ ШКОЛИ ....................95

КОМУНАЛНА ШКОЛА (1888-1899) ......................103

КОНФЕСИЙНА ШКОЛА ПОСТАВА КОМУНАЛНА ........103

УЧИТЕЛЄ ...................................105

ВИТРИМОВАНЄ ШКОЛИ .........................107

НАСТАВА И КНЇЖКИ ...........................109

ДЕРЖАВНА ШКОЛА (1899-1918)........................117

КОМУНАЛНА ШКОЛА ПОСТАВА ДЕРЖАВНА...........117

УЧИТЕЛЄ ...................................118

ШКОЛСКИ БУДИНКИ...........................121

НАСТАВА И КНЇЖКИ ...........................123

ОВОДА .....................................128

ЗАКЛЮЧНЕ СЛОВО ............................137